Historia Systemów Emerytalnych cz.1
 Oceń wpis
   
Ostatnie wydarzenia w Sądzie Najwyższym, które w swoim efekcie mogły doprowadzić do upadku pierwotnej ideii zabezpieczenia emerytalnego, zbiegły się w Polsce z jednym istotnym wydarzeniem.
Swoimi doświadczeniami podzielił się podczas swojego pobytu w Polsce Jose Pinera, twórca systemu emerytalnego w Chile, na którym wzorowano reformę emerytalną w 1999 roku, wprowadzającą Otwarte Fundusze Emerytalne.

Warto przy tej okazji odpowiedzieć sobie na jedno istotne pytanie : po co reformowano system emerytalny ?
Ci, którzy raz po raz próbują sięgnąć po pieniądze zebrane w OFE, zdają się o tym zapominać.
Na pewno nie po to, aby emerytury były wyższe.
Przede wszystkim po to, aby były jakiekolwiek.
Liczba osób, które płacą składki do Międzypokoleniowego Systemu Emerytalnego jest zbyt mała, aby zgodnie z Umową Pokoleń, mogła utrzymać osoby pobierające świadczenia. Do tego należy dodać utrzymanie aparatu administracyjnego i wtedy wszystko stanie się jasne.

Wiem, że wielu twierdzi, że gdyby tylko otrzymali te pieniądze, oszczędzaliby samodzielnie w funduszach inwestycyjnych, grali na giełdzie, kupowali ziemię, itp...

Polak jednak jest skonstruowany ( w większości ) tak : liczy się tu i teraz.
Jak nie muszę czegoś zrobić, to nie będę tego robił.

Wyobraźmy sobie tylko, co by było, gdyby powiedzieć Polakom : od dziś nie musicie wykupować obowiązkowego OC dla swoich samochodów....
Dlaczego nikt nie podnosi awantury o to, że przez 20 lat jeździł bezwypadkowo i teraz zwraca się do Ubezpieczalni o zwrot wpłaconych składek. Aż strach pomysleć...

Dlatego opublikuję coś w rodzaju "manifestu Jose Pinery", który przetłumaczył Krzysztof Ostaszewski. Dziś będzie 1 część, zawierająca głównie założenia systemu, na którym przecież się wzorowaliśmy...

Widmo krąży po świecie. Widmo bankructwa państwowych systemów emerytalnych. System finansowania emerytur z bieżących składek, dominujący na świecie przez niemal sto lat, cierpi na nieuleczalna chorobę fikcyjności swoich założeń -- jako ze niszczy on, na bardzo podstawowym poziomie, związek przyczynowo-skutkowy miedzy praca i wynagrodzeniem za te prace, miedzy indywidualnymi prawami człowieka i indywidualnymi obowiązkami człowieka. Gdy ten związek zostaje zniszczony w tak wielkiej skali jak w systemach emerytalnych, rezultaty są z reguły katastrofalne.

Dwa dodatkowe czynniki zewnętrzne nakładają się na tę chorobę:

  • światowy trend demograficzny: spadek stopy narodzin oraz

  • postęp medycyny powodujący znacznie przedłużenie życia. W rezultacie, liczba osób pracujących na rzecz emerytów zmniejsza się w relacji do ilości emerytów. Ponieważ nie można podnosić składki emerytalnej i wieku emerytalnego bez końca, prędzej czy później system musi zacząć obcinać świadczenia, co w istocie jest początkiem bankructwa systemu.


Nie ma to w gruncie rzeczy znaczenia czy obniżanie świadczeń odbywa się poprzez inflacje, jak w większości krajów rozwijających się, czy poprzez ustawę parlamentu -- efekt końcowy jest taki, ze emeryci i renciści żyją w ciągłej niepewności dnia jutrzejszego, w obawie przed ubóstwem, spowodowanej struktura ubezpieczeń społecznych, które, wbrew deklaracjom ich twórców, nie zabezpieczają przed ryzykiem starości i biedy, a nawet to ryzyko podnoszą.

W roku 1980 rząd Chile postanowił wziąć tego byka za rogi. Państwowy system ubezpieczeń społecznych został zastąpiony rewolucyjnym systemem prywatnych, powszechnych Kont Emerytalnych Oszczędności (KEO).

Po 15 latach istnienia systemu, wyniki mówią same za siebie. Emerytury i renty, w tym nowym systemie SA od 50% do 150% (w zależności od tego, czy mówimy o emeryturach, czy rentach inwalidzkich, czy tez o rentach wdowich) wyższe niz. w starym systemie społecznym. W roku 1995 aktywa systemu prywatnych emerytur przekroczyły poziom 25 miliardów dolarów, czyli około 40% Produktu Krajowego Brutto (PKB). Prywatny system emerytalny przyczynił się do zwiększenia efektywności rynków kapitałowych i wydajności pracy, w wyniku czego roczna stopa wzrostu gospodarczego Chile podniosła się z historycznej rzeczywistej średniej 3% do średniego realnego poziomu 6,5% w ciągu ostatnich 12 lat. Należy tez dodać, ze stopa oszczędności w Chile wzrosła do 27% PKB i ze bezrobocie spadło do poziomu 5% w okresie od wprowadzenia reformy.

Co najważniejsze, emerytury i renty przestały być elementem przetargów politycznych. Olbrzymia cześć gospodarki została przeniesiona z obszaru polityki do sfery wolności, gdzie prywatne osoby mogą stanowić o swojej przyszłości poprzez prace, oszczędności i odpowiedzialność za własne czyny.

Sukces chilijskiego systemu prywatnych emerytur doprowadził do przyjęcia podobnych reform w trzech innych krajach Ameryki Południowej. Argentyna sprywatyzowała emerytury w worku 1994, Peru w roku 1993, a Kolumbia w roku 1994. W roku 1995, ponad 11 milionów obywateli czterech krajów Ameryki Łacińskiej posiadało prywatne Konta Emerytalnych Oszczędności.

Doświadczenie chilijskie stało się pouczające dla większości krajów świata. Nawet Stany Zjednoczone rozważają prywatyzacje swego 60-letniego systemu ubezpieczeń społecznych. Amerykański system Social Security jest największym państwowym systemem ubezpieczeniowym na świecie, którego roczne wydatki przekraczają 350 miliardów dolarów (dla porównania dodajmy, ze ta suma znacznie przekracza amerykańskie wydatki na zbrojenia w okresie Zimnej Wojny).

Siła oddziaływania idei prywatyzacji emerytur jest tak duża, ze nawet przedstawiciele rządu Chińskiej Republiki Ludowej pojawili się w Chile z celu poznania struktury prywatnego systemu emerytalnego. Jak doniosło prestiżowe londyńskie pismo "The Economist" 11 lutego 1995 roku:

"Zwykle więcej jest tragedii niz. komedii w długoletnich sporach miedzy Wielka Brytania a Chinami co do przyszłości Hongkongu. Ale Chris Patten, Gubernator Hongkongu musiał się uśmiechać, gdy Chiny z oburzeniem odrzuciły jego plan wprowadzenia ubezpieczeń społecznych w kolonii. Zhou Nan, główny przedstawiciel Chińskiej Partii Komunistycznej w Hongkongu, bezwglednie potępił Patten'a, członka Partii Konserwatywnej, za usiłowanie wprowadzenia w Hongkongu 'kosztownych idei euro-socjalizmu'."

Coraz bardziej możliwe staje się, ze przed nastaniem nowego millenium wiele innych krajów, może nawet wszystkie kraje na obu kontynentach amerykańskich, wprowadza w pełni prywatny system emerytalny. Oznaczałoby to uwolnienie olbrzymiej sfery ludzkiej egzystencji spod niepotrzebnej państwowej kontroli, przynosząc więcej wolności osobistej, szybszy wzrost gospodarczy, i eliminacje biedy, a zwłaszcza ubóstwa grożącego osobom w podeszłym wieku.

Chilijski system Kont Emerytalnych Oszczędności
W systemie emerytalnym w Chile emerytura pracownika jest zdeterminowana przez oszczędności zakumulowane przez tegoż pracownika w okresie jego pracy. Ani pracownik, ani pracodawca nie płaca podatku na rzecz ubezpieczeń społecznych, ani innego podatku emerytalnego na rzecz państwa. Emerytury nie są wypłacane przez państwo. W okresie pracy, pracownicy oszczędzają co najmniej 10% swych pensji na Kontach Emerytalnych Oszczędności. Obowiązek oszczędzania tych 10% stosuje się jedynie do pierwszych 22.000 dolarów rocznych zarobków. Gdy zarobki wzrastają, obowiązkowa suma oszczędności staje się wiec coraz mniejsza częścią zarobków.

Pracownik ma prawo oszczędzić dodatkowe 10% swoich zarobków na KOE, również odpisujące się od podstawy podatku. Pracownik, któremu marzy się wczesna emerytura, z reguły stara się składać jak największa sumę na swoje KOE, nawet do prawnie dozwolonego maksimum 20%.

Pracownik wybiera jeden z prywatnych Zarządów Funduszy Emerytalnych ("Administradoras de Fondos de Pensiones," AFP) do prowadzenia jego KOE. Firmy zarejestrowane jako AFP nie mogą zajmować się żadna inna działalnością gospodarcza oprócz zarządzania funduszami emerytalnymi i podlegają regulacji rządowej mającej na celu zapobieżenie naduzyciom, oszustwom i przejawom nieodpowiedzialnosci. Specjalny organ państwowy, "Biuro Nadzoru AFP", zajmuje się dozorem firm emerytalnych. Z drugiej strony, kontrola państwowa nie oznacza sztucznych ograniczeń: każda firma posiadająca odpowiedni kapitał i spełniająca odpowiednie warunki prawne może stać się AFP.

Każdy fundusz AFP prowadzi portfel lokat kapitałowych w sposób analogiczny do tak popularnych obecnie na świecie funduszy powierniczych. Decyzje o lokatach kapitałowych są podejmowane przez profesjonalny zarząd AFP. Warunki prawne określają pewne parametry portfela, np. maksimum środków ulokowanych w pewne bardziej ryzykowne inwestycje. Należy podkreślić, ze z biegiem czasu regulacja AFP staje się coraz łatwiejsza, jako ze fundusze zyskują na doświadczeniu, a cały system stabilizuje się, co powoduje, ze organa rządowe stopniowo zwiększają margines swobody firm. Z punktu widzenia prawa, Zarząd Funduszu Emerytalnego i sam Fundusz Emerytalny to osobne ciała. Choć AFP prowadzi portfel lokat kapitałowych, portfel ten pozostaje własnością Funduszu Emerytalnego, który jest bezpośrednia własnością osób, które powierzyły mu swe oszczędności emerytalne. AFP może sprzedawać i kupować inwestycje w portfelu, ale nie ma do nich innego dostępu. Gdyby firma zarządzająca AFP zbankrutowała, portfel pozostaje nietknięty i można wynająć nowa firmę do jego zarządzania.

Pracownicy mogą przenosić swe oszczędności emerytalne z jednej firmy prowadzącej KOE do innej. To powoduje, ze istnieje ostra konkurencja miedzy firmami zarządzającymi. Wyraża się ona w poszukiwaniu bardziej rentownych lokat kapitałowych, oferowaniu lepszej obsługi klienta, czy tez obniżaniu kosztów tej obsługi. Każdy pracownik posiada książeczkę oszczędnościowa KOE i co trzy miesiące otrzymuje pełne sprawozdanie ze swego konta, pokazujące mu ile pieniędzy zakumulowało się na koncie i ile zyskał poprzez lokaty kapitałowe. Konto jest własnością pracownika i będzie użyte do wypłacenia mu jego emerytury lub renty (a nawet renty wdowiej dla żony, lub męża, czy tez renty dla pozostawionych po śmierci dzieci, jeśli zdarzy się taka sytuacja).

Jak należałoby się spodziewać, rożni pracownicy maja rożne preferencje dotyczące wieku emerytalnego. Niektórzy ludzie chcą pracować przez cale życie, inni zaś nie mogą się doczekać emerytury, by wreszcie moc zając się tym, co ich naprawdę interesuje, jak podróże, pisanie książek, łowienie ryb, czy ich inne hobby. Stary system państwowy nie zwracał uwagi na takie indywidualne preferencje, choć oczywiście pozwalał on na wczesne emerytury przyznawane ze względów politycznych, np. tworząc przywileje emerytalne dla grup nacisku. Był to system, w którym indywidualizm musiał być podporządkowany interesom grup, za cenę ludzkiego życia i szczęścia.

System KOE, z drugiej strony, pozwala na pełna realizacje osobistych preferencji, które są szybko tłumaczone na język indywidualnych decyzji finansowych dających pożądane efekty. W większości oddziałów firm AFP znajdują się komputery pozwalające na wprowadzenie danych dotyczących preferencji emerytalnych pracownika, które w oparciu o te dane i o stan konta tegoż pracownika, podają mu informacje o tym kiedy będzie mógł przejść na wczesna emeryturę, lub tez o ile powinien zwiększyć swa stopę oszczędności, by oczekiwana wczesna emeryturę osiągnąć. Zmiana stopy oszczędności jest bardzo prosta -- podaje się te informacje swemu pracodawcy, który takiej zmiany dokonuje w funduszu płacy. Można takiej zmiany dokonywać wielokrotnie, jako ze wysokie zyski z funduszu emerytalnego mogą spowodować, ze nie trzeba będzie oszczędzać tak dużo. Każdy pracownik może sobie zaplanować taka emeryturę jakiej pragnie, tak jak zamawia się garnitur u krawca.

Środki przeznaczone na KOE odpisują się od podstawy podatku dochodowego pracownika. Zyski na koncie nie podlegają opodatkowaniu. Dopiero po przejściu na emeryturę, wypłaty z konta emerytalnego podlegają opodatkowaniu jak normalny dochód.

System KOE obejmuje zarówno pracowników państwowych jak i sektor prywatny. Jedynie pracownicy wojska i policji podlegają osobnemu systemowi państwowemu. (W moim przekonaniu znacznie lepsze byłoby dla nich zapisanie się do systemu KOE). Osoby pracujące na własna rękę mogą się zapisać do systemu KOE, choć nie musza, ale możliwość akumulacji znacznego majątku nie podlegającego opodatkowaniu przez większość życia jest dla nich bodźcem do opuszczenia szarej strefy i wejścia do społeczeństwa obywatelskiego.

Każdy pracownik, który odkładał na emeryturę przez przynajmniej 20 lat, ale nie zdołał uskładać na określona prawnie emeryturę minimalna, ma prawo do tejże emerytury minimalnej płaconej z budżetu państwa po zużyciu środków układanych na jego koncie. Należy podkreślić, ze system nie zakłada z góry, ze pewni ludzi SA biedni. Dopiero po fakcie, gdy dana osoba przepracowała wiele lat i te lata pracy nie przyniosły akumulacji odpowiedniego majątku, można dokonać takiej kwalifikacji i udzielić tej osobie pomocy z budżetu. Ponadto osoby, które nie odkładały na emeryturę przez wymagane 20 lat, a są biedne, maja prawo do innej jeszcze, choć wyraźnie mniejszej, zapomogi o charakterze pomocy społecznej.

System KOE ma również człon zawierający ubezpieczenie od przedwczesnej śmierci i inwalidztwa. Każda firma AFP ma obowiązek wykupienia grupowej polisy na te ryzyka dla wszystkich swoich klientów. Pełny koszt tych polis, łącznie z wszelkimi opłatami manipulacyjnymi, wynosi około 2,9% plac, które jest płacone osobno od obowiązkowych 10% na rzecz emerytury.

Obowiązkowa stopa oszczędności w wysokości 10% wypłat zakłada 4% średniego rocznego zysku na lokatach kapitałowych w ciągu całego okresu pracy i pozwala ona na zakumulowanie majątku, który wypłaci emeryturę w wysokości 70% średniej końcowej płacy pracownika.

Prawnie określony wiek emerytalny wynosi 65 lat dla mężczyzn i 60 lat dla kobiet. Ale wiek emerytalny nie pełni kluczowej roli w prywatnym systemie emerytur, w odróżnieniu od systemu społecznego, gdzie jest on obiektem ciągłym przetargów politycznych. Po pierwsze, pracownicy mogą kontynuować prace po osiagnieniu wieku emerytalnego. Nawet jeśli kontynuują prace, mogą zacząć otrzymywać emeryturę z własnego konta, choć nie musza już wpłacać na to konto dodatkowych pieniędzy. Po drugie, pracownicy którzy zakumulują na swym KOE środki wystarczające na prawnie określona "właściwa rentę" (50% średniej pensji z ostatnich dziesięciu lat pracy, choć musi być to więcej niz. renta minimalna) mogą przejść na emeryturę kiedy im się tylko podoba, nawet dużo wcześniej niz. w prawnie określonym wieku emerytalnym.

Tym samym granica wieku 65-60 lat nie jest nawet w najmniejszym stopniu ograniczeniem dla pracowników. Pracownik musi odkładać 10% pensji na konto emerytalne póki nie osiągnie tego wieku, chyba ze zdoła zakumulować środki na wczesna emeryturę. Ale wczesna emerytura nie oznacza emerytury pracownika, lecz raczej emeryturę jego pieniędzy, jako ze pracownik może nadal pracować. Ponadto, dopiero w wieku 65-60 lat pracownik może uzyskać dopłatę z budżetu dla osiągnięcia poziomu minimalnej emerytury.

Pamiętajmy jednak, ze system nie zmusza nikogo do zaprzestania pracy z powodu wieku, ani do podejmowania pracy w podeszłym wieku z powodu braku środków na życie. Gdy tylko zakumulujemy środki na "właściwa rentę", kwestia wyboru momentu rozpoczęcia wypłat regularnej emerytury z naszego własnego konta jest nasza prywatna sprawa.

Wypłaty emerytalne maja dwie formy. Pierwsza z nich to zakup gwarantowanej dożywotniej renty z odpowiednio zarejestrowanej prywatnej firmy ubezpieczeniowej. Renta ta gwarantuje stały comiesięczny dochód do końca życia, waloryzowany do wskaźnika inflacji (ponieważ obligacje waloryzowane do inflacji SA łatwo dostępne na chilijskich rynkach kapitałowych, wymaganie waloryzacji nie stwarza żadnych utrudnień dla firm ubezpieczeniowych), a również rentę wdowia i sieroca Ań wypadek śmierci pracownika. Druga alternatywa dla pracownika jest pozostawienie środków na KOE i podejmowanie pieniędzy z tego konta według z góry ustalonego programu, biorącego pod uwagę oczekiwana długość życia jego i jego rodziny. W tej alternatywie, w przypadku śmierci pracownika jego KOE staje się częścią jego masy
spadkowej i może być pozostawione rodzinie. Przy każdej z dwóch alternatyw pracownik, który zakumulował więcej kapitału niz. potrzebne jest na zakup dożywotniej renty dla siebie i rodziny wynoszącej 70% jego średniej ostatniej płacy, może nadwyżkę ponad ten wymagany poziom podjąć z KEO w każdej chwili.

System KOE rozwiązuje podstawowy problem systemów ubezpieczeń społecznych: ich bezbronność wobec zmian demograficznych, gdy w starzejącym się społeczeństwie proporcja ilości ludzi pracujących do ilości ludzi otrzymujących świadczenia emerytalne gwałtownie spada. W systemie KEO nie płaca na rzecz emerytur. To likwiduje konflikty międzypokoleniowe i groźbę bankructwa systemu. Problem tak wielu krajów: obiecane świadczenia emerytalne bez żadnego pokrycia materialnego po prostu nie istnieje w systemie KEO.

W odróżnieniu od pracowniczych systemów ubezpieczeń emerytalnych, które często uzależniają pracownika od wypłacalności jego pracodawcy, wiążąc ryzyko utraty pracy z ryzykiem utraty oszczędności emerytalnych, system KEO jest całkowicie niezależny od dobrej czy zlej woli pracodawcy. Ponieważ KEO jest własnością pracownika, w razie zmiany pracy pracownik nie musi się martwic o jego przenoszenie, czy tez utratę części lub całości praw emerytalnych. Lokaty kapitałowe kont emerytalnych w Chile musza być oficjalnie zarejestrowanymi obligacjami lub akcjami, dostępnymi na giełdzie, co powoduje, ze wartość konta danego pracownika może być policzona w każdej chwili (i jest liczona codziennie). Przeniesienie konta do innej firmy jest łatwe i zrozumiale dla pracowników. Ponieważ pracownik nie jest sztucznie związany ze swym pracodawca poprzez ograniczenie praw do konta emerytalnego (niestety taka jest częsta praktyka systemów pracowniczych), zwiększona jest swoboda zmiany miejsca pracy i miejsca zamieszkania, co przyczynia się do zwiększenia efektywności gospodarki i wolności osobistej w wyborze miejsca życia.

System KEO bardzo sprzyja podnoszeniu wydajności pracy. Wiele osób przestawiło się na prace na cześć etatu, by moc przeznaczyć odpowiednia ilość czasu na inne ważne potrzeby. Nie powoduje to utraty ich praw emerytalnych, czy praw do świadczeń pracowniczych. Taki wybór jest szczególnie popularny wśród kobiet opiekujących się małymi dziećmi i wśród młodych ludzi. W systemie ubezpieczeń społecznych praca na cześć etatu często oznacza, ze traci się ciągłość zatrudnienia i prawa emerytalne. Przerwanie wpłat na konto emerytalne nie jest żadnym problemem w Chile, po prostu środki tam już uskładane rosną zbierając swe odsetki, dywidendy i zyski, a wpłaty SA kontynuowane, gdy pracownik podejmuje prace.
Okres przejściowy
Jak widać, zbudowanie systemu Kont Emerytalnych Oszczędności wymagało wiele wysiłku. Ale stworzenie tego systemu w krajach już posiadających system ubezpieczeń społecznych również wymaga przejścia z tego starego systemu do nowego systemu powszechnych KEO. Okres przejściowy musi być dokładnie przeanalizowany i zrozumiany, biorąc pod uwagę specyfikę kraju, w którym przeprowadza się reformę i ograniczenia budżetowe państwa.

(...)


Komentarze (0)
Prawdziwy Meksyk Historia Systemów Emerytalnych cz.2

Komentarze

Najnowsze komentarze
2014-08-17 14:22
tatar001:
Dwa miesiące w Turcji
Gratulacje z okazji udanego przejścia, jestem pod wrażeniem. Mam nadzieję że kiedyś uda mi się[...]
2014-01-06 19:38
najlepszeprezenty.com.pl:
Mam dla Ciebie prezent
:)
2013-12-23 13:29
rtvagd.net:
Kim jest doradca finansowy ?
Wesołych świąt! :)
O mnie
Grzegorz Michalik
Działaj odważnie, a niewidzialne siły przyjdą Ci z pomocą
Ankieta
Co jest ważniejsze - wypracowywanie zysków czy umiejętność ograniczania strat
wypracowywanie zysków
ograniczanie strat